ب در دوران ساسانيان مايهء طب دوران هخامنشى به دوران ساسانيان انتقال يافت منتهى بر اثر اختلاف مذهبي كه در امپراطورى روم شرقي بين امپراطوران وعلماء وپزشكان پيدا شد دوره جديدى در تاريخ طب إيران ونتيجة آن بر روى طب اسلامى هويدا گرديد كه شايان دقت وتوجه فوق العادة است . دانشمندان روم شرقي به ممالك مجاور مخصوصا إيران مهاجرت نموده وبا كمك پزشكان إيران وحمايت پادشاهان ساسانى به خصوص شاپور أول وشاپور دوم وانوشيروان دادگر به افاده فضل ودانش اشتغال ورزيده ونتيجة آن چنين شد كه بيمارستان ومدرسه طب جندي شاپور تأسيس گرديد كه در آن هم به درمان بيماران مىپرداخته وهم تدريس طب به عمل مىآمد واين دوره يكى از ادوار درخشنده تمدن إيراني ويكى از منابع بزرگ طب اسلامى مىباشد كه كتبي چند نيز از يادگارهاى اين عهد باقي مانده است . در دوران انوشيروان پادشاه بزرگ ساسانى انقلاب بزرگى در عالم طب إيران ( بلكه دنيا ) پيش آمد كه كم نظير است وآن تأسيس " كنگره پزشكى " است بدين معنى كه انوشيروان دادگر در سال بيستم سلطنت خود امر داد أطباء جندي شاپور به دار السلطنة مدائن ( تيسفون ) حاضر گردند وانجمنى برپا سازند كه أطباء به مباحثه ومناظره پردازند ودرباره طب وفلسفه بحث وفحص نمايند واولين كنگره با حضور چهار طبيب بزرگ در دربار پادشاه ساسانى تشكيل يافت كه عبارتند از : 1 جبرئيل طبيب جندي شابورى كه سمت حكيماشى گرى داشت . 2 بيادق طببب كه به ترجمه وتاليف كتب طبي اشتغال داشت . 3 سرجس رأس العيني فيلسوف كه ترجمه كتب فلسفي را مىنمود . 4 برزويه حكيم كه به ترجمه كتب حكماى هندى اشتغال داشت . پس بيان مطلب بالا از اين نظر بود تا اندازه‌اى روشن شود كه در دوران ساسانيان ترجمه وتأليف كتب طبي واقتباس از كتب يونانيان وهنديان معمول بوده وآثار گرانبهائى از آن دوران به يادگار مانده است كه اگر بخواهيم به شرح تمام آنها بپردازيم مطلب به درازا كشد . ج در دوران اسلامى پس از غلبه عرب بر إيران وانقراض سلسله ساسانيان واشاعه زبان عربى تمام ميراث ساسانيان به اضافهء ميراث بزرگ يونانيان به مسلمين واگذار گرديد . مثلا در دوران ساسانيان بيمارستان ومدرسه طب در جندي شاپور بود اما در دوران عباسيان اين مركز ( يعنى جندي شاپور ) به بغداد انتقال يافت . توضيح آنكه خلفاى عباسى مخصوصا هارون ومأمون بر اثر تشويق فوق العاده‌اى كه از علماء ودانشمندان نمودند وأطباء جندي شاپور را گاهى به عنوان معالجه وزماني براي استقرار در بغداد به اين شهر خواندند كم كم بغداد مركز علم به خصوص دانش پزشكى گرديد وستارهء جندي شاپور به حالت أفول رفت . هارون ومأمون در تشويق علماء چنان كوشا بودند كه مىگويند مأمون به وزن ترجمه‌هائى كه حنين بن إسحاق عبادي معروف از يونان به عربى مىنمود طلا مىداده است . مىگويند دار الترجمة اى كه حنين رياست آن را عهده دار بود نود نفر مترجم وشاگرد داشته است . خلاصه آنكه به بركت تعاليم اسلامى كه دربارهء خيرات وميراث وطلب علم تأكيدات بليغه شده مسلمين به خدمات بزرگى در علم طب وترجمه وتأليف وتصنيف كتب توفيق يافتند واينك كوشش مىشود كه اين قسمت يعنى ترجمه وتاليف وتصنيف كتب طبي كه رابطه آن با همين كتاب " تحفه حكيم مؤمن " بسيار زياد است كمي مشروح تر بيان گردد .